پالئوسن (Paleocene یا Palaeocene) یکی از دورهای زمین‌شناسی است. دور پالئوسن از حدود ۶۵٫۵ میلیون سال پیش آغاز شد و تا حدود ۵۵٫۸ میلیون سال پیش ادامه یافت. دور پالئوسن نخستین دور در دورهٔ پالئوژن (دیرین‌زاد) است و جزئی از دوران نوزیستی به‌شمار می‌آید.

سنگ‌های تفتالی پالئوسن ایران

آنچه از سنگ‌های تفتالی (ماگمائی) ایران با قاطعیت و منحصراً به پالئوسن نسبت داده شده، شامل پاره‌ای سنگ‌های آتشفشانی و یا آتشفشانی- رسوبی است که غالباً ترکیب آندزیتی دارند. سنگ‌های اخیر شامل سنگهای آندزیتی (قائن، تبریز)، آندزیتی همراه با آتشفشانی رسوبی (منطقه اردبیل) و پاره‌ای از سنگ‌های متاآندزیتی (منطقه بیرجند) است. در شرق ایران یعنی در حوالی دریاچه هامون مجموعه‌های آتشفشانی- رسوبی و در منطقه الله‌آباد سنگهای بازالتی و رسوبی نیز به پالئوسن منسوب‌اند -ویکی پدیا

 

پالئوسن

آنچه از سنگـهاى ماگمائى با قاطعيت و مخصراً به پالئوسن نسبت داده شده، شامل پاره اى سنگهاى آتشفشانى و يا آتشفشانى- رسوبى است که غالباً ترکيب آندزيتى دارند سنگهاى اخير شامل سنگهاى آندزيتى (قائن، تبريز)، آندزيتى همراه  با آتشفشانى رسوبى (منطقه اردبيل) و پا ره اى از سنگهاى متا آندزيتى (منطقه بيرجند) است.در شرق ايران يعنى در حوالى درياچه هامون مجموعه هاى آتشفشانى- رسوبى و در منطقه الله آباد سنگهاى با زالتى و رسوبى نيز به پالئوسن منسوب اند:
 
1-4- ايران مرکزى(اولکمانيسم)
1- 1-4- آندزيت کوه عبداللهى
در ايران مرکزى تنها در کوه عبداللهى، گدازه هاى آندزيتى پيروکسن دارى ديده مى شود مربوط به پالئوسن مى باشند.
2-4- شرق ايران
1-2-4- آذرآواريهاى کوه دوپشتى
در کوه دوپشتى درشرق ايران سازند گورى مربوط به پالئوسن واجد سنگهاى آذرآوارى و تخريبى آتشفشانى مى باشند. اين سازند سه بخش دارد که شامل توف و گريواکهاى آتشفشانى است در حالى که واحد ميانى اين سازند،از گريواک آتشفشانى و گلسنگ توفى تشکيل شده است. واحد f سازند گورى، شامل توفهاى گدازه اى جوش خورده کوارتز و فلدسپات دار و آواريهاى آتشفشانى وابسته است 0 همچنين يک واحد گدازه  آندزيتى وجود دارد که هم ارز چينه شناسى سازند گورى است ولى خاستگاه آن مرکز آتشفشانى جداگانه اى است در نقاطى واحدm سا زند پلنگ و واحدf، سازند گورى بصورت کام و زبانه  (Tntecrfingering). درآمده  و سرانجام جايگزين مى شـوند. سن پالئوسن، بر مبناى ميکروفسيلهاى موجود در سارند پلنگ تعيين شده ست.
در شرق ايران در منطقه جان چى، سنگـهاى خروجى به پالئوسن نسبت داده شده اند  که آنرا توف جوش خورده يا ايگنمبريت مى دانند 0 اما ترکيب آن طبق رده بندى ميدل موست،در حد يک تراکى بازالت است و کمتر شاهدى از اسيدى بودن يا نيمه اسيدى بودن اين سنگها ى آتشفشانى بچشم مى خورد.( جدول139 ضميمه).
در منطقه بشـرويه،سنگهاى نيمه اسيدى با ترکيب داسيتى و تراکيتى- داسيتى وجوددارند که تشکيل روانه هاى ايگنمبرينى منطقه را داده اند سنگـهاى اخير نسبت به منطقه جان چى، درصد بالاترى از سيليس را درترکيب شيميائى خورنشان مى دهند(جدول 140ضميمه).
 
F8
نورم سنگ
F8
اکسيدها
74/10
54/28
57/21
14/7
-
-
84/0
-
48/0
81/0
39/0
13/0
 
Q
Or
Ab
An
Neph
Leuc
Di
Hy
O1
Ma
Hem
IIm
Ap
Cor
66/47
21/0
50/12
15/1
28/0
06/0
34/0
52/1
55/2
83/4
06/0
-
-
-
 
Sio2
TIo2
A12o3
Fe2o3
Feo
Mno
Mgo
Cao
Na2o
K2o
P2o5
Co2
H2o+
H2o-
Middlemost(1985)
شماره:F8=تراکى بازالت
جدول 139- ترکيب شيميايى ونورم سنگهاى آتشفشانى جان چى
واقع در شرق ايران پالئوسن. (marcks,1981)
 
V2
F2
V1
نورم سنگ
V2
F2
V1
اکسيدها
 
70/23
35/13
10/34
18/16
-
-
60/4
-
14/2
-
93/0
27/0
83/21
68/21
94/34
65/11
-
-
63/2
-
-
50/3
67/0
37/0
36/22
04/9
26/39
99/16
-
-
31/3
-
33/3
-
06/1
39/0
Q
Or
Ab
An
Neph
Leuc
Di
Hy
O1
Ma
Hem
IIm
Ap
Cor
31/65
49/0
13/15
48/1
89/1
08/0
21/1
42/3
03/4
26/2
12/0
-
-
-
 
52/66
55/0
52/15
51/3
22/0
10/0
06/1
56/2
13/4
67/3
16/0
-
-
-
 
53/64
56/0
75/15
30/2
45/1
10/0
32/1
65/3
64/4
53/1
17/0
-
-
-
Sio2
TIo2
A12o3
Fe2o3
Feo
Mno
Mgo
Cao
Na2o
K2o
P2o5
Co2
H2o+
H2o-
 
 
Middlemost(1985)
شماره : V1=داسيت
شماره : F2=تراکيت- داسيت
شماره : V2=داسيت
 
جدول 140- ترکيب شيميايى ونورم ايگنمبريت ريوليتى بشرويه وکوشاب
(شرق ايران)،پالئوسن زيرين. (marcks,1981
کتاب:ماگماتیسم در ایران -محمد هاشم امامی