یادی از دانشگاه

3- نمونه برداري و آزمايش
بر روي هم 672 نمونه برداشته شده و آزماييش كامل روي آنها انجام شده است.
زمين‌شناسي كانسار آزادي
در ناحيه كانساز آزادي، سنگهاي مشخص پرمين،‌سنگهاي مربوط به پرمين تا ترياس و سرانجام سنگهاي ترياس برونزد دارد. سنگهاي پرمين را چينه‌هايي از آهكهاي خاكستري زرد رنگ تشكيل مي‌دهد كه ستبراي نزديك به 700 متر دارد. بر روي اين چينه‌ها سنگهاي رسي، ماسه سنگي و رسهاي آهن‌دار مي‌نشيند كه در گذر ميان پرمين و ترياس است و سنگهاي نسوز در ميان همين طبقات است. از آن پس آهكهاي خاكستري تيره در تناوب با مارنهاي تيره رنگ مي‌آيد كه متعلق به ترياس است. دايكهاي ديابازي چندي اين سنگها را قطع مي‌كند. ساختار منطقه را تاقديسي تشكيل مي‌دهد. كه جهت شمال باختري-2جنوب خاوري دارد. گسله‌هايي با اين روند نيز در بخش جنوبي نظم اوليه را بهم ريخته است.

مشخصات كانسار و ويژگيهاي ماده معدني
كانساز نسوز آزادي از 6 لايه خاك نسوز چسبنده با ستبراي از 5/0 تا 5/4 متر تشكيل شده است. سع لايه از اين 6 لايه، از نقطه نظر تركيبات محتوي آنها استاندارد تشخيص داده شده است. لايه‌هاي نسوز چسبنده اين معدن همانند ساير فرآورده‌هاي كوير آباده داراي رنگ سفيد تا خاكستري و نرم است و هنگام لمس،‌چرب به نظر مي‌رسد.
از نقطه نظر كاني‌شناسي شامل كائولينيت،‌كوارتز، كمي فلدسپات، هماتيت، روتيل، پيريت است. اهم اكسيدهاي تشكيل دهنده نمونه متوسط اين كانسار چنين است:
SiO2‌ از 45 درصد تا 68 درصد
Al2O3 از 5/11 درصد تا 27 درصد
TiO2 از 1/1 درصد تا 15/4 درصد
Fe2O3 از 6/0 درصد تا 19 درصد
مواد فرار از 5/3 درصد تا 14 درصد
درجه نسوزندگي بين 1585 تا 1710 درجه سانتيگراد متغير و ضريب پلاستيسيته از صفر تا 27 اتربرگ اندازه‌گيري شده است. اين كانسار نيز مانند تمام كانسارهاي نسوز كوير رسوبي است و در يك محيط كم ژرفاي نهشته شده است.
ذخيره كانسار
بطور كلي مواد معدني اين كانسار به دو گونه بخش شده است. گونه اول عيار آهن آن تا 3 درصد است و داراي ذخيره رسي قطعي 710080 تن است و گونه دوم كه عيار آهن از 3 درصد بيشتر است داراي ذخيره قطعي 1262841 تن گزارش شده است. بطور كلي مجموع ذخاير قطعي در تمام انواع نسوزهاي استاندارد و غير استاندارد اين كانسار كه مي‌تواند مورد استفاده قرار بگيرد برابر 2927520 تن برآورد شده است.
كانه‌آرايي
در اين معدن نسبت حجم لايه مفيد استخراجي به كل حجم عمليات توليد حتي كمتر از يك درصد است. بدين جهت هزينه استخراج بالاست و كانه‌آرايي به شيوه ديرينه سنگ جوري انجام مي‌گيرد.
ـ مشخصات يك نمونه اين كانسار به قرار زير است:

كاني‌هاي اصلي: گروه كائولن، كوارتز، ايليت
كاني‌هاي فرعي: تركيبات اورگانيك،‌آناتاز،‌هماتيك

نقطه ذوب = بالاتر از 1600 درجه سانتيگراد
رنگ پخت = سفيد ـ كرم

•كانسار كوير 17 آباده
كانسار كوير 17 آباده در 16 كيلومتري شمال خاوري شهرستان آباده در كنارجاده در محلي بنام گردنه آب شتر قرار گرفته،‌از همين رو بنام معدن آب‌شتر نيز معروف است. كوير 17 ادامه جنوب خاوري لايه‌هاي نسوز كويرهاي 1 و 2 و 4 كوير 16 است. كوير 17 (آب‌شتر) طي ساليان متمادي بصورت پراكنده و بي‌رويه مورد بهره‌برداري قرارگرفته است. تا اينكه در سال 1359 در اختياز شوراي وقت شهرستان آباده و متعاقب آن و رد همان سال بمنظور اكتشاف و تامين قسمتي از احتياجات كارخانه ذوب آهن اصفهان به مواد اوليه فرآورده‌هاي نسوز در اختياز شركت ملي فولاد ايران قرار گرفت.
انباشته‌هاي موجود در محدوده اكتشاف شده معدن كوير 17 از لحاظ كيفيت به دو نوع استاندارد و غير استاندارد تقسيم و از يكديگر تفكيك شده است كه ميزان آن برقرار زير است.

•كانسار ويجه
موقعيت جغرافيايي
كانسار ويجه در 24 كيلومتري شمال خاوري آباده قرار گرفته و در تمامي طول سال قابل بهره‌برداري است.
زمين‌شناسي و مشخصات تكنولوژيك
بر روي سنگ آهك كارستي متعلق به پرمين، تناوبي از طبقات رسي و ماسه سنگي مي‌نشيند كه داراي دو لايه خاك نسوز با ذخيره احتمالي 4 ميليون تن است.
سازندهاي اصلي اين رسهاي نسوز، گروه كائولن و هيدروميكا هستند كه دانه‌‌هاي آن كوچكتر از 20 ميكرون است. ناخالصيهاي اين خاك نسوز را اكسيدهاي كلسيم، تيتان آهن تشكيل مي‌دهد. ميانگين تركيب شيميايي آن چنين است:

كاني‌هاي اصلي: كائولينيت، كوارتز، ايليت
كاني‌هاي فرعي: مواد اورگانيك،‌آناتاز، هماتيت

جدول شماره 50- ميانگين تركيب شيميايي خاك نسوز

ميانگين تركيب كلي بر حسب درصد وزني:
PH: 99/3
شكل‌پذيري (شاخص خميري) 7/25
چگالي خام = 89/1 گرم بر سانتيمتر مكعب
مقاومت خمشي خشك = 2kp/cm 28
انقباض خشك = 39/3 درصد
انقباض پخت در C 1280 = 74/6 درصد
انقباض كلي = 135/10 درصد
تخلخل بعد از پختن از C 1280 = 35/1 درصد
رنگ پخت بر اساس نقشه رنگي C.B.C :6A
نقطه ذوب C 1710 ذخيره قطعي اين كانسار برآورد نشده است.

ب ـ رسهاي كائوليني در استان يزد
در استان يزد دو كانسار كائولن از نوع دگرساني متعلق به ترسير وجود دارد. اين دو كانسار عبارتند از :

•كانسار كائولن عبدالله
موقعيت جغرافيايي
اين كانسار در 87 كيلومتري جنوب باختري يزد نزديك جاده تفت ـ آباده رد 6 كيلومتري شمالي روستاي كوير عبدالله در بلنداي 2000 تا 2100 متري از سطح دريا قرار گرفته است.
از ديدگاه زمين‌شناسي منطقه كانسار كائولن عبدالله در منطقه زون گسله توارن پشت شمس‌آباد و درون زون گسله ده شير قرار گرفته است.
فعاليت گسله‌هاي نامبرده سنگهاي كرتاسه را بر روي مجموع‌هاي آتشفشاني رسوبي ترسير- كواترنر رانده است و سيستم شكستگي بسيار پيچيده‌اي را در منطقه كانسار پديد آورده است.
عمده‌ترين ساختمانهاي منطقه توسط سيستم گسله‌اي ساخته شده‌اند كه شماري از آنها موازي گسله ده‌شير و گسله توران پشت- شمس‌آباد است. اين گسله‌ها روند شمال باختري‌- جنوب خاوري و شمال خاوري ـ جنوب باختري دارند و بيشتر آنها مي‌گردند. اين دو دسته گسله اهميت بسزايي در زمين‌شناسي اين منطقه دارند. ساختار كلي منطقه موازي گسله‌هاي دسته اول است و رخدادهايي مانند آتشفشاني، دگرگوني، دگر شكلي، دگرساني،‌همگي از اين روند (شمال باختري و جنوب خاوري) پيروي مي‌كنند. در جنوب باختري زون گسلي توران پشت- شمس‌آباد عمده ترين مجموعه از سنگهاي آتشفشاني‌ (گدازه، برش، توف، لاپيلي) ائوسن (ائوسن پائيني، گنبدها، توف ها، ايگنمبريت هاي پليوستوسن تشكيل مي‌شود. در اين محدوده دگرساني گرمابي از بارزترين پديده‌ها است كه كائولن عبدالله نمونه آن است. اين توده‌هاي دگرسان شده از نقطه نظر سنگهاي نخستين در رديف هاي گوناگون قرار گرفته‌اند. ولي از نظر روندساختاري همگي از روند شكستگيهاي اصلي پيروي مي‌كنند. از ويژگيهاي بسيار بارز دگرساني منطقه كانسار عبدالله صخره‌هايي از آهكهاي رانده شده كرتاسه است كه بر روي مجموعه سنگهاي ائوسن بر جاي مانده است.سنگهاي دگرسان شده مذكور از دور بصورت تپه‌هاي با رويه‌اي نسبتاً‌ صاف و پوشش قرمز رنگ به نظر مي‌رسد. آنجا كه فرسايش بخش رويي را از ميان برداشته است، زون دگرساني بصورت مجموعه سفيد تا كرم رنگ نمايان شده است. در اين دگرساني به روشني ديده مي‌شود كه پديده تكتونيك همانند يك كاتاليزور براي گسترش دگرساني عمل كرده است. در همه بخشهاي اين دگرساني آهن و سيليس در قسمت هاي نامنظم بودن پراكندگي كانيهاي حاصل از دگرساني است. در اين رابطه پراكندگي كاني كائولينيت بهترين نمونه است.
علت پراكندگي نايكنواخت كائولينيت به احتمال بسيار قوي ناهمساني برش تكتونيكي ناهماهنگي سنگهاي منطقه و در هم شدني آنها است. عامل ديگر وجود تله‌ها يا سرپوش هاي غير قابل نفوذ براي محلولهاي هيدروترمال و حبس شدن محلول‌ها در زير اين سرپوشهاست. كوارتز + جاروسيت + آلونيت + ژيپس + باريت + ناترولونيت + ميكا +كلسيت + آناتاز + كريستوباليت + هاليت + كائولينيت + ايليت + فلدسپات پتاسيم + آدولاريا

مشخصات كانسار و ويژكيهاي ماده معدني

كاني‌هاي اصلي: كائولينيت، كوارتز، ايليت
كاني‌هاي فرعي: اورتوكلاز، كلسيت، جاروسيت، كاني‌هاي تيتان و آهن،‌ ژيپس، ميانگين تجزيه كلي كانيها بر حسب درصد وزني
60=كائولينيت 26=كوارتز 8=ايليت 3=ارتوكلاز 1=ساير

PH = 3/8
رنگ پخت = سفيد
نقطه ذوب = C 1300
ذخيره احتمالي = 106*1 تن
بهره‌برداري از اين كانسار بصورت روباز انجام مي‌گيرد و ماده معدني سنگجوري مي‌شود.

•كانسار هامانه
موقعيت جغرافيايي
اين كانسار در منطقه خزانق يزد رد 15 كيلومتري دهستان ماهانه قرار دارد. ماهانه خود در كيلومتر 70 جاده يزد ـ طبس واقع شده است.
زمين‌شناسي كانسار
كانسار هامانه در همبري نهشته‌هاي نئوژن با سنگهاي مزوزوئيك كه بطو رخفيف متامورف شده‌اند، قرار دارد. با نگرش به تركيب كاني‌شناسي ماده معدني،گمان مي‌رود كه ماده معدني بدنبال دگرساني پديد آمده باشد.
مشخصات و ويژگيهاي ماده معدني كانسار
ذخيره اين كانسار بيش از يك ميليون تن است كه با روش روباز قابل بهره‌برداري است.
تركيب كاني‌شناسي آن چنين است:
ايليت، مونتموريونيت، كلريت و كمي كلسيت
آزمايشات فيزيكي:
فشار پرس = 5 تا 6 درصد
انبساط پرس = 6/0 – 8/0 درصد
مقاومت خشك = 2kp/cm 20 – 30
مقاومت خيس = 2kp/cm 16/8
شير بكيج خشك = 0-2.0 درصد
دماي پخت توسط كوره رولري = 1180 درجه سانتيگراد
زمان پخت = 60دقيقه
شير بكيج پخت = 3-6 درصد
جذب آب = 3-7 درصد
مقاومت خمش = 2kp/cm 300-400
ميزان پلك كدر = خيلي كم
رنگ بعد از پخت = قرمز نارنجي
TiO2 : 0.5-1.5 Al2¬O3 : 22-27 SiO2 : 58-64
MgO : 0.2-1 CaO:0.2-1.5 Fe2O3 : 0.7-1.5
CaCO3 : 0.4-1 Na2O : 0.5-1.5 K2O: 1-5
L.O.I : 7.25

ج ـ كانسارهاي كائوليني نسوز و معمولي در استان مركزي
•كانسار كائولن كوشك ـ نصرت
موقعيت جغرافيايي
اين كانسار در فاصله 50 كيلومتري شمال- شمال باختر شهرستان قم و در يك كيلومتري باختر پاسگاه ژاندارمري كوشك ـ نصرت جاي گرفته است.
آب و هواي اين منطقه نيمه كويري است. تابستان آن گرم و خشك و زمستان سرد با بارش كم است. بهره‌برداري در تمام طول سال از اين كانسار امكان‌پذيراست.
زمين‌شناسي منطقه
منطقه معدني بطور كلي توسط يك سري سنگهاي آذرين خروجي از نوع اسيدي پوشيده شده است. در اين ميان سنگهاي ريوليت- ريوداسيت و توفهاي ريوليتي گسترش بيشتر دارد. روند دايك ها بيشتر شمال خاوري- جنوب باختري است و شيب آنها از 30 درجه به سمت جنوب باختري تا نزديك عمود تغيير مي‌كند. فزون براين در پار‌ه‌اي نقاط آندزيت ها بصورت توده‌هاي كوچك نفوذي ديده مي‌شوند كه روند پيشين خويش را دنبال نمي‌كنند. آندزيتها در اين ناحيه به گستردگي يافت مي‌شوند. روند آنها شمال خاوري- جنوب باختري است و داراي شيب 20 درجه بطرف جنوب است. اين سنگها كمي دگرسانند و همراه آنها كلسيت و كلريتي سبز رنگ (ثاني) يافت مي‌شود. آندزيت هاي دگرسان شده بيش از 6 درصدكوارتز و بيش از 2/6 درصد اورتوكلاز و سانيدين دارند. اين سنگها را بطور كلي به ائوست نسبت داده‌اند.
ريوليت‌ها در اين منطقه گسترش زيادي داشته و عمدتاً‌ دگرسان و به سه دسته زير تقسيم شده‌اند:
ـ ريوليت هاي دگرسان نشده داراي كوارتز، فلدسپات هاي قليايي، پلاژيوكلاز و ديگر فرعي‌اند و گاه دگرساني خفيفي از خود نشان مي‌دهند.
ـ ريوليت هاي كم دگرسان شده كه پلاژيوكلاز به سريسيت و كربنات تبديل شده‌اند،‌ در حالي كه فلدسپات هاي قليايي كمتر دگرساني يافته‌اند. اين ريوليت ها داراي كائولينيت،‌ هماتيت،‌ليمونيت و مقدار كمي كلريت‌اند.
ـ ريوليت‌هاي با دگرساني پيشرفته كه از نظر تكتونيكي، ناحيه فاز كوهزائي نسبتاً‌ آرامي را گذرانده و بجز شماري گسله و درزه كه در راستاي دايكهاي آندزيتي رخ داده است، فعاليت ديگر بچشم نمي‌خورد. مطالعه مقطع نازك شماري از نمونه‌ها نشان مي‌دهد كه بطور كلي دگرساني باعث تبديل ارتوز موجود در زمينه سنگ به كاني هاي رسي از جمله كائولينيت شده است. بعلاوه رد پاره‌اي از نمونه‌ها آثاري از مونت موريونيت و همچنين آلونيت ديده شده است. وجود كانيهاي اخير با توجه به بالا بودن يون 3SO در آزمايش شيميايي شماري از نمونه‌ها تقريباً‌ محرز است. افزون بر اين اكسيدهاي آهن در بيشتر نمونه‌ها ديده مي‌شود، كه حاصل اكسيده شدن پيريت 2FeS در بخش‌هاي سطحي و در برابر هواست. بررسي انجام شده روي كانه‌ها نشان مي‌دهد كه در ژرفاي بيشتر، پيريت بميزان بسيار كمتري اكسيده شده وبصورت بلورهاي درشت اوليه در بافت سنگها قابل تشخيص است. فرآيند دگر ساني در همبري گسله‌ها و درزه‌ها كه امكان عبور محلولهاي گرمابي بيشتر بوده بصورت كامل تر انجام شده و در نتيجه عمل تشكيل كائولن خالص‌تر و مرغوبتر است. در اين گونه موارد فزون بر تبديل ارتوز به كائولن،‌كانيهاي مزاحم از جمله اكسيدهاي آهن نيز شسته و از محيط خارج شده و مقدار كوارتز موجود در سنگ نيز به ميزان قابل توجهي كاهش مي‌يابد. ماده معدني در اين نقاط سفيد رنگ وكاملاً‌نرم و جاذب رطوبت است در حالي كه در ساير مناطق آهن بالاست و وجود مقدار زيادي كوارتز و فلدسپات هاي تجزيه نشده فزون بر تغيير رنگ بر سختي نيز افزوده است. در محدوده پروانه اين كانسار توده‌هاي كائولن در هفت نقطه ديده مي‌شود كه در دو نقطه از آن عمليات اكتشافي براي تعيين ذخيره انجام گرفته است.
منطقه شماره 1
در اين منطقه توده اكتشاف شده كائولن در زير رسوبهاي كنگلومرايي رودخانه‌اي به ستبراي ميانگين حدود 5 متر قرار گرفته است. با توجه به نمونه برداري انجام شده ستبراي توده اكتشافي طبق نقشه 500:1، بطور ميانگين، 4 متر است و در سطحي معادل 70*30 مترمربع توده كائولن ديده مي‌شود. اين توده مورد اكتشاف شيبي بسيار كم دارد و زير رسوبات كواترنر واقع شده است.
منطقه شماره 2
در اين منطقه كه در دامنه تپه‌اي با بلنداي نزديك به 50 متر قرار گرفته است، توده ماده معدني با ابعاد بزرگتر و با ستبراي بيشتر اكتشاف شده است. در اين ناحيه ستبراي توده بررسي شده نزديك به 50 متر و در ازاي آن بيشتر از 120 متر است كه در بلندايي نزديك به 20 متر قابل مشاهده است. اثر و نشان توده كائولن در اين ناحيه در گستره خيلي بيشتري تخمين زده مي‌شود و طول توده را مي‌توان تا حدود 200 متر برآورد كرد ولي قسمتي از آن توسط آبرفت و همچنين واريزه پوشيده شده و اكنون ديده نمي‌شود. توده كائولن بطور حتم در ژرفاي بيشتري نيز دنباله دارد ولي در حال حاضر بيشتر ژرفاي اكتشافي در حدود بلنداي قابل مشاهده منظور شده است. گفتني است براي تعيين ذخيره گمانه‌زني انجام نشده است.
مشخصات كانسار و ويژگيهاي ماده معدني
كائولن بهره‌بردار يشده سفيد تا صورتي رنگ نسبتاً سخت و متراكم و داراي چگالي 5/2 تن بر مترمكعب است و در صدر 3O¬2Al آن همانطوريكه در جدول تجزيه كامل آمده است، در حدود 25 درصد است. بررسيهاي انجام شده در اين زمينه نشان مي‌دهد كه كائولن بهره‌برداري شده براي تهيه سراميك بسيار مناسب و داراي ويژگي هاي شايسته و مورد نياز مي‌باشد.

كاني‌هاي اصلي: كوارتز، كائولينيت، ايليت
كاني‌هاي فرعي: اكسيدهاي آهن
ميانگين تجزيه كلي كاني‌هاي اصلي:
كوارتز: 8/59 درصد كائولينيت: 97/24 درصد
ايليت: 23/15 درصد

حرارت ذوب = 1500 درجه سانتيگراد
PH = 94/4
شاخص خميري = 1/24
چگالي = 3gm/cm 85/1
استحكام خمشي خشك = 2Kp/cm 28
افت خشك = 78/2 درصد
افت پخت در C 1280 = 96/3 درصد
افت كلي = 64/7 درصد
افت بعد از پخت در C 1280 = 03/7 درصد
رنگ پخت براساس Al = C.B.C (سفيد

ذخيره
همانطوري كه اشاره شده در دو منطقه عمليات اكتشافي براي تعيين ذخيره انجام شده كه ميزان هر يك در جدول شماره 59 آمده است.

اين معدن در سال 1347 كشف شده و بروش روباز از آن بهره‌برداي مي‌شود. در رساله ك.ارزاني ذخيره قطعي اين كانسار 106&#-3916;2/2 تن و دخيره احتمالي آن 106&#-3916;8/6 تن آمده است.

•كانسار كائولن ـ ايليتي پرندك
موقعيت جغرافيايي
اين كانسار در 58 كيلومتري شمال خاوري ساوه و در كنار كائولن توكل آباد واقع است. اين كانسار در بلنداي 1000 متري از سطح دريا است.
زمين‌شناسي منطقه
منطقه معدني پرندك، بيشتر از سنگهاي اسيدي و ولكانيك ائوسن و رسوبات كواترنر پوشيده شده است. ريوليت ها، ريوداسيت ها و ايگنمبريت ها تحت تأثير آب به كائولن داراي ايليت تبديل شده‌‌اند.
مشخصات كانسار و ويژگيهاي ماده معدني
ذخيره احتمالي اين كانسار 5/2 ميليون تن تخمين زده شده است. لايه اقتصادي آن با 30 متر ضخامت، 1200 متر پهنا دارد و درازاي آن حدود 500 متر است. شيب اين لايه 65 درجه است و در راستاي شيب، كيفيت ماده معدني بهتر مي‌شود.
تجزيه RBA نمايانگر كوارتز، ايليت، كائولينيت و آلونيت در اين كانسار است.

كاني‌هاي اصلي: كوارتز، كائولينيت، ايليت
كاني‌هاي فرعي: آلونيت، پيريت، ليمونيت، هماتيت
ميانگين تجزيه كلي كانيها بر حسب درصد وزني
1/1 = كاني‌هاي آهن 16/16 = كائولينيت 24/6 = كوارتز
73/1 = آلونيت 77/19 = ايليت

PH = 77/4
رنگ پخت براساس C.B.C: سفيد
حرارت ذوب: 1500 درجه سانتيگراد

•كانسار ايليت ـ كائولن توكل‌آباد
موقعيت جغرافيائي
اين كانسار در 65 كيلومتري شمال خاوري ساوه در منطقه زاويه در كنار معادن شيرين گو و پرندك جاي گرفته است.
زمين‌شناسي كانسار
وضعيت زمين‌شناسي، آب و هوا و زيربناي اقتصادي اين كانسار مانند شيرين‌گو و پرندك است. با اين تفاوت كه پيرامون توكل‌آباد گسله‌هاي بيشتري نسبت به نواحي ديگر بافت مي‌شوند كه نشانه فعاليت بيشتر تكتونيكي در اين منطقه است.
مشخصات كانسار و ويژگيهاي ماده معدني
ذخيره قطعي 600 هزار تن و ذخيره احتمالي 1 ميليون تن ذكر شده است. ماده معدني اين كانسار بصورت عدسي است. بهره‌برداري از آن با روش روباز انجام مي‌گيرد.
پايداري خام خمشي كائولن با چگالي خام 65/1 گرم بر سانتيمتر مكعب برابر با 30 كيلو پوند بر سانتيمتر مربع است. شكل‌پذيري آن (شاخص خميري) 2/92 را نشان مي‌دهد كه شايسته ريخته‌گري است.
ميانگين تجزيه شيميايي (درصد):
Al2O3 : 15.46 Fe2O3 : 1.0 TiO2 : 0.2
MgO : 0.7 SrO : 0.011 SiO2 : 78.7
MnO : 2.5 Na2O : 1.3 L.O.I : 3.54
كاني‌هاي اصلي: كوارتز، كائولينيت، ايليت
كاني‌هاي فرعي: اكسيدهاي آهن و تيتان

ميانگين تجزيه كلي كانيهاي برحسب درصد وزني:
0/1 = اكسيدهاي آهن و تيتان 53/23 = كائولينيت
78/19 = ايليت
69/55 = كوارتز

PH = 67/5
افت خشك = 93/2 درصد
افت پخت در C ° 1250= 96/3 درصد
شكل‌پذيري (شاخص خميري) =2 /29 درصد
افت كلي = 89/6 درصد
استحكام خمشي خشك = 30 kp/cm2
تخلخل بعد از پخت در C °1250 = 62/0 درصد
رنگ پخت براساس C.B.C = 6 A(سفيد)
حرارت ذوب = 1450 درجه سانتيگراد


•كانسار كائولن حجيب
موقعيت جغرافيائي
اين كانسار در 55 كيلومتري شمال و شمال باختري ساوه قرار گرفته است و بلنداي منطقه حجيب از سطح دريا 1360 متر است.
زمين‌شناسي منطقه
منطقه فراگير كانسار را سنگهاي آتشفشاني متعلق به ائوسن از نوع ايگنمبريت، آندزيت، داسيت، توف، ويوليت و بازالت مي‌پوشاند. منطقه معدني شديداً تكتونيكي و گسله‌هاي زيادي در آن رخ نموده‌اند. راستاي چينه‌ها شمال باختري- جنوب خاوري است. كائولن اين كانسار درنتيجه دگرساني ريوليت پديد آمده است. كانسار كائولن حجيب بدليل داشتن آهن به دو بخش تقسيم شده است:
(A كائولن كم‌آهن كه كيفيت بهتري دارد و از كوارتز، كائولينيت و آلونيت پديد آمده است.
(B كائولن پرآهن كه از كوارتز، كائولينيت، آلونيت و هماتيت فراهم آمده است. ذخيره كل معدن 500000 تن برآورده شده است.

•كانسار كائولن شيرين‌گو
در 50 كيلومتري شمال خاوري ساوه و درمنطقه زاويه همچون كانسار كائولن پرندك و توكل‌آباد واقع شده است. شرايط زمين‌شناسي اين كانسار مشابه كانسارهاي نامبرده است.
ذخيره اين كانسار لايه‌اي شكل 100000 تن است و بصورت روباز بهره‌برداري مي‌شود.


•كانسار كائولن شورجه بولاغ ـ بيدلو
اين كانسار در 83 كيلومتري شمال باختري ساوه در منطقه زاويه واقع است. منطقه شورجه بولاغ ـ بيدلو از نظر زمين‌شناسي، آب و هوا، زيربناي اقتصادي، مانند منطقه كانسارهاي توكل‌آباد، پرندك و شيرين‌گو است. ذخيره كائولن اين كانسار عدسي شكل بر روي هم 450000 تن است.

•كانسار كائولن قزل قشلاق
موقعيت جغرافيائي
اين كانسار در 40 كيلومتري باختر تفرش قرار دارد.
زمين‌شناسي
كهن‌ترين سنگهاي محدوده قزل- قش را سنگهاي ائوسن پديد مي‌آورند. سنگهاي ائوسن بطور عمده ريوليتها و توفهاي سبز رنگ بوده كه توسط رسوبها كواترنر پوشيده شده‌اند. لايه‌هاي اين سنگها روند شمال باختري تا جنوب خاوري دارند. زاويه شيب آنها 20 درجه به سمت شمال خاوري است. درمنطقه گسله‌هاي فراوان يافت مي‌شد كه در دگرساني سنگها و تشكيل كائولن نقشي بسزا داشته‌اند.
بهترين و مهمترين كائولن منطقه در جنوب قزل قش واقع است. تجزيه شيميايي نمونه‌هايي از ماده معدني بقرار زير است:
CaC : 5.71 Na2O : 0.16 K2O : 0.16
Al2O3 : 20.7 Fe2O3 : 0.51 TiO2 : 0.21
SiO2 : 66.9 L.O.I : 5.2


•كانسار كائولن ـ رس كندج
موقعيت جغرافيايي
اين كانسار در 30 كيلومتري شمال تفرش واقع شده است.
زمين‌شناسي
اين منطقه از سنگ آهكهاي نوموليت‌دار با رنگ هاي گوناگون تشكيل يافته است. فورش‌ ماسه‌اي و گدازه ريوليتي در منطقه نمود دارند. درجنوب باختري در دشت خشك مقدار زيادي توف هاي اسيدي كائولينيتي شده ديده مي‌شوند. ميانگين تجزيه شيميايي كائولن كندج بشرح زير است.
SiO2 : 69 Al2O3 : 18 Fe2O3 : 0.59
K2O : 0.13 CaO : 0.07 MgO : -
Na2O : 5.33 TiO2 : 0.23 L.O.I : 5.11

د ـ رس هاي كائولينيتي، در استان همدان
كائولن يا خاك‌نسوز اقتصادي در اين استان گزارش نشده است. ولي سفالهاي مشهور سنتي لالجين نشان از آن دارد كه يك رس شايسته در اين ناحيه هست. قزوين بر آن كوره‌هاي آجرپزي فراواني در اين استان وجود دارد.

•رس لالجين
موقعيت جغرافيايي
لالجين در 20 كيلومتري شمال باختري همدان و در بلنداي 1000 متري از سطح دريا قرار گرفته است. تابستان آن معتدل و زمستان سرد است. سفالهاي اين ناحيه سالهاست كه شهرت دارند و هنوز هم با روشهاي سنتي كاسه، بشقاب و ديگر ظروف سفالين ساخته مي‌شود.
زمين‌شناسي منطقه
حد فاصل همدان و لالجين را رسوبهاي كواترنر پوشانده‌اند. درشمال خاوري سنگ آهكهاي سازند قم (ميوسن- اليگوسن) جاي دارند و كوههاي الوند در جنوب از فيليت و در شمال باختري از گرانوديوريت و گرانيت‌ها پديد آمده‌اند كه اين رسها در اثر فرآيندهاي فرسايشي و رسوبگذاري آنها بوجود آمده است. براي نواحي اطراف همدان مي‌توان شرايطي يخچالي معمولي در اوايل كواترنر را پذيرفت.
مشخصات كانسار و ويژگيهاي ماده معدني
تجزيه RBA نشان مي‌دهد كه بيشترين پراكندگي را دانه‌هاي زير 3/6 ميكرون دارند. بوسيله آماده‌سازي مي‌توان ذرات كوارتز، كلسيت ناخواسته كه بالاي 20 ميكرون هستند را جدا ساخت.
كاني‌هاي اصلي: كوارتز، ايليت، كلسيت، كائولينيت، كلريت
كاني‌هاي فرعي: اوليگوكلاز، آلونيت، هماتيت، تركيبات اورگانيك

PH = 95/7
تخلخل بعد از پخت در C ° 1000 = 4/17 درصد
رنگ پخت براساس نقشه رنگي C.B.C = 8 E (سفيد)
شكل‌پذيري (شاخص خميري) = 28 درصد
حرارت ذوب = 1150 درجه سانتيگراد
افت خشك = 44/4 درصد
افت پخت = 19/1 درصد در 1000 درجه سانتيگراد
افت كلي = 63/6 درصد
ذخيره احتمالي = 10 ميليون تن