یادی از دانشگاه

1-1موقعيت جغرافيايى و زمين شناسى منطقه مورد مطالعه

1-1-1- موقعيت جغرافيايى

استان کرمان که در بخش جنوب شرقى فلات ايران، بين طول 20 و^° 54 تا 34 و^° 59 عرض خاوری و 29 و^° 26 تا 58 و^° 31 عرض شمالى قرار گرفته ، با وسعتى معادل 18171447 کيلومترمربع ، 11 درصد از خاک کشور را دربر مى گيرد. آب و هواى استان کرمان گرم و خشک بوده و از مشخصات بارز آن رطوبت و بارندگى کم ، تبخير زياد و اختلاف شديد درجه حرارت در فصول تابستان و زمستان و در طول شبانه روز است . اقليم استان به سه منطقه کويرى و حاشيه کويرى ، گرمسيرى و سردسيرى و معتدل کوهستانى تقسيم مى شود. منطقه مورد مطالعه ،شامل نشانه هاى معدنى مس پورفیری و چند فلزى در کمربند آتشفشانى نفوذى ايران است که در منطقه کرمان به نام کمربند دهج – ساردوئيه ناميده مى شود ، قرار دارد. اين کمربند نيز بين طول 00و^°54 تا  30 و^° 58 خاوری و عرض 00 و^° 28 تا 00 و^° 31 شمالى قرار گرفته و منطقه اى کوهستانى و سردسير در استان کرمان محسوب مى شود.

2-1-1- مطالعات قبلى

استان کرمان از واحدهاى زمين شناسى پروتروزوئیک فوقانی تا عهد حاضر تشکيل شده و به دليل تنوع پديده هاى زمين شناسى از ساليان بسيار دور مورد توجه زمين شناسان مختلف قرار داشته است.پيلگريم (Pillgrim , 1924) و کلاپ (Clapp , 1940) اولين زمين شناسانى بودند که به مطالعات زمین شناسی در استان پرداختند. هوکريده و همکاران ( Huckriede et al.1962 ) ، قسمت هايى از شمال استان (منطقه کرمان- ساغند) را با هدف بررسى کانسار سازى آهن و سرب و روى مطالعه نمودند. بنفيلد و کلارک ، (Benefeild and Clarke,1960) به بررسى و اکتشاف کانسارهاى مس و عناصر ديگر موجود در بخش هايى از استان پرداختند. سپس بازين و هوبنر (Bazin and Hubner , 1969) زمين شناسى بخش هايى از شمال غرب ، مرکز و جنوب غرب استان را انجام دادند. اهميت واقعى الگوهاى اکتشافى از زمان کشف معدن مس سرچشمه در دهه 1340 آغاز گرديد. در دهه هاى 40 تا 50 شمسى برنامه اکتشاف موضوعى وسیعی توسط کارشناسان يوگسلاوى و شرکت هاى تابعه ريوتينتو (Riotinto) انجام شده است. مطالعات زمين شناسان يوگسلاوى بزرگترين برنامه اکتشافى محسوب گرديده و ناحيه وسيعى در استان کرمان را تحت پوشش قرار داده است. نتايج اين مطالعه منجر به اکتشاف حدود 60 نشانه معدنى و کانسار پورفيری ، رگه اى ، اسکارن و... در اين منطقه گرديد. هم چنين کانسارهاى متعدد سرب ، روى ، آهن ، کروميت و... نيز در بخش هاى ديگر استان کشف گردید. عليرغم مطالعات ارزشمند زمين شناسان مذکور ، در گزارشات منتشر شده آنها ، اشاره اى به فلززایی و ارتباط آن با سنگهاى پتاسيم دار نشده است

2-1- زمين شناسى ناحيه اى استان کرمان

مطالعات دیمیتریویچ (Dimitrijevic, 1973) که کمربند وسيعى از شمال غرب تا جنوب شرق استان کرمان را دربرگرفته است منجر به تقسيم بندى ساختارى اين منطقه به صورت ذيل گرديده است :

-کمربند رفسنجان : شامل بلوک مراد – بلوک جوپار و بلوک گوک

- منطقه دهج - ساردوئيه که بخشى از کمربند آتشفشانی – نفوذى سهند- بزمان مى باشد.

- کمربند آميزه رنگين

- ناحيه اسفندقه – سبزواران

- کمربند سيرجان

بررسى هاى متعدد در اين کمربند توسط سازمان زمين شناسى و دانشگاههاى کشور در قالب پايان نامه هاى کارشناسى ارشد و دکترى صورت گرفته است که مهمترین آنها به شرح ذیل است: مهرپرتو (1993) ، شهاب پور (1362 ) و حسن زاده (1993) در قالب پایان نامه دکتری موقعیت حاشیه قاره ای را برای این کمربند پیشنهاد نموده اند .آفتابی و عطاپور (1376) و آفتابی و عطاپور (2000) ، بر اساس یک بررسی ناحیه ای کانسارهای پورفیری ده سیاهان و سرچشمه را با ماهیت کالکوآلکالن پتاسیم دار و شوشونیتی معرفی نمودند . آروین و همکاران (2003) موقعیت حاشیه قاره ای را برای توده نفوذی چنار و کمربند سهند – بزمان در نظر می گیرند.

-3-1- زمين شناسى ناحيه دهج – ساردوئيه :

کمربند دهج – ساردوئيه ، از دهج در شمال غرب استان کرمان در امتداد کمربند آتشفشانى - نفوذى اروميه – دختر از شمال غرب تا جنوب شرق در منطقه ساردوئيه به طول حدود 500 کيلومتر کشيده شده است. اين منطقه ضخامتى حدود 15 کيلومتر از سنگهاى آتشفشانى اسيدى تا حد واسط و بازی ائوسن را دربرمى گيرد(دیمیتریویچ ،1973) که افق هاى رسوبى کم ضخامتى نيز در قاعده يا بخش هاى ميانى آن وجود دارد. حضور افق هاى رسوبى آرامش نسبى در فعاليت آتشفشانى را نشان می دهد. اين واحدهاى آتشفشانى – رسوبى به طور دگرشيب بر روى واحدهای سنگی مزوزوئيک قرار گرفته است. توده هاى نفوذى الیگوميوسن درون واحدهاى آتشفشانى نفوذ کرده اند. واحدهای رسوبی کواترنرى نیز حواشى کمربند را پوشانيده و درون بعضى از حوضه ها نهشته شده اند (شکل 1-2).

1-3-1- ائوسن

واحد آتشفشانى – نفوذى – رسوبى اين منطقه به ضخامت حدود 15 کيلومتر شامل، 75 % واحدهای آذرآوراى ، 15% گدازه و 10% سنگهاى رسوبى است که در پنج واحد سنگی تفکیک میشوند (دیمیتریویچ،1973):

1- مجموعه رسوبى( ائوسن زيرين)،2- مجموعه آتشفشانى بحر آسمان (ائوسن زيرين – ميانى)،3- مجموعه رسوبى( ائوسن ميانى)،4- مجموعه آتشفشانى رازک (ائوسن ميانى – بالايى) ،5- مجموعه آتشفشانى هزار (ائوسن بالايى).

شکل 1-2- موقعیت کمربند دهج – ساردوئیه در نقشه زمین شناسی استان کرمان ( اقتباس از پایگاه داده های علوم زمین،1386)

ادامه شکل1-2- راهنمای نقشه زمین شناسی استان کرمان (اقتباس از پایگاه داده های علوم زمین ،1386)

- بخش بالايى رديف هاى توفى اين مجموعه حاوى سنگ آهک هاى زرد با سنگواره هاى ائوسن است. در محدوده ساردوئيه- اسفندقه ، کمپلکس رسوبى ائوسن ميانى شامل نهشته هاى آوارى قاره اى با پوششى از سنگهاى آذرآوارى و يا سنگ آهک حاوى سنگواره هاى لوته سين بالايى(Lutetian) تا پريابونين(Priabonian) پيشين است (آقانباتى ، 1385) .

-کمپلکس رازک شامل سنگهاى آذرين حدواسط و اسيدى است که در بيشتر نقاط کرمان به سه زير واحد با سنگ شناسى متفاوت تقسيم مى شود ( شکل 1-3 ).

- مجموعه آتشفشانى هزار بالاترين مجموعه از سنگهاى آذرين ائوسن ناحيه کرمان است که از تناوب هاى ناهمگن از جنس ماسه سنگ توفى ، کنگلومرا ، توف ، تراکى آندزيت ، ايگنمبريت ، لايه هاى نازک سنگ آهک و آگلومرا و... ( شکل 1-3 ) تشکيل شده است (آقانباتى ، 1385).

2-3-1- اليگوسن

واحدهاى سنگى اليگوسن بيشتر در مناطق ساردوئيه – کوه هزار ، خانه خاتون ، جيرفت و کوه لاله زار رخنمون داشته و تحت عنوان سازند قرمز زيرين وسازند قم مشهورند. تشکيلات قرمز زيرين بيشتر از مارن ، ماسه سنگ هاى توفى ، کنگلومرا و مقادير کمى گدازه هاى آندزيتى – بازالتى تشکيل مى شوند. وسازند قم نیزشامل مارن ، کنگلومرا ، آهکهاى ريفى و ماسه سنگ هاى لايه اى است که ضخامت آنها به 500 تا 2000 متر مى رسد (آفتابى و انوری، 1371)